شاهنامه و برگردان نادرست نام این اثر جاودانی به انگلیسی

در زبان فارسی، واژه «شاه» جدای از نمایندگی سامانه پادشاهی و یا شاهنشاهی، بمعنی ارزشمندترین، گرانبهاترین، بی نظیر ترین، یکتا، نمونه، و غیر قابل توصیف، ارجمندترین و غیر قابل مقایسه ترین نیز می آید. 

شاهکار، شاه لوله، شاه بیت، شاه توت، شاهراه، شاه ماهی، و دیگران را می توان نام برد. در این واژه ها، منظور از شاه، نه پادشاه و یا شاهنشاه، بلکه، در یک مقایسه و سنجش بین همنوعان و هم صفتان و هم دستان یک پدیده، پدیده مورد نظر، بی رقیب ترین، و ارزنده ترین و شاید بی همتا ترین آنها باشد. برای نمونه، وقتی می گوییم، شاهراه تهران-کرج، یعنی چندین راه برای رسیدن به کرج وجود دارد، اما، این راه پهن ترین و گسترده ترین وبزرگ ترین است

و یا شاه لوله نفت ایران و گرجستان، باز به همین معنی است، یعنی چندین لوله کوچکتر هم کار نفت رسانی را انجام می دهند، اما، یک لوله است، که کل سوخت و درآمد کشور گرجستان بدان وابسته است. و بهمین ترتیب در باره شاه ماهی، که بزرگترین، و نمونه و یکدانه در بین میلیون ها ماهی است، و یا شاهکار، که بهترین اثر یک هنرمند و یا موسیقیدان و نقاش است...

با این توضیحات، گروهی که به زبان فارسی آشنایی ندارند و یا کینه توز با فرهنگ ایرانی و زبان پارسی هستند، نام کتاب ارزشمند و جاودانی فردوسی توسی را، بهنگام برگردان (ترجمه) از «شاهنامه» در زبان فارسی، به انگلیسی آنرا «بوک آو کینگز» ترجمه می کنند.... این یک غلط تاریخی است که حدود 150 سال پیش توسط یک نویسنده انگلیسی و آن هم به عمد و غرض پیش کشیده شد، و از آن پس، ایرانیان بی دانش نیز، چون ید طولایی در کپی کردن از انگلیسی ها دارند، طوطی وار آنرا «بوک آو کینگز» یا « لتر آو کینکز» خواندند و این ناروا، به سایت ها، نوشته ها، و حتی دایره المعارف نیز کشانده شده است.

در این رابطه، سه توضیح بنیادین ضروری است: 

یک: در کجای نام کتاب شاهنامه فردوسی؛ واژه «شاهان» آورده شده است، که این ها بهنگام ترجمه از واژه «کینگز» استفاده می کنند. تو گویی، استاد فردوسی آنقدر از دانش بی بهره بوده و نمی دانسته که نام این دفتر ارزشمند را؛ «نامه شاهان» بگذارد، تا این بیسوادان، آنرا «بوک آو کینگز» ترجمه کنند

دو: اگر بخواهیم شاهنامه را بر اساس سواد ناداشته آقایان، «بوک آو کینگز» ترجمه کنیم، ناچاریم که «شاهراه» را نیز «رؤد آف کینگز»، و «شاه لوله» را ««پایپ آو کینگز»، و... ترجمه کنیم، که این بسیار نابخردانه و مضحک است

سوم: واژه «نامه»، وارون آنچه که امروز در بین ما ایرانی ها، مصطلح است: (نامه به دختر خاله و یا مادر بزرگ)، در پارسی کهن، و ساسانی، «نامه» بمعنای «کتاب» بوده است. و کتاب، پس از یورش تازیان، در میان ایران رواج یافت... خود فردوسی بزرگ در سرآغاز کتاب جاودانش می نویسد: 

یکی نامه بود، از گَه باستان ___ فراوان بدو، اندر آن داستان

که این نامه را، دست پیش آورم ___ ز دفتر به گفتار خویش آورم

چو آورد، این نامه نزدیک من __ برافروخت، این جانِ تاریکِ من

بدین نامه، چو دست کردم دراز ___ یکی مهتری بود، گردن فراز

از اینرو، نامه، در زبان ساسانی بمعنای کتاب بوده است همانند: «ختای نامک» که بعدها به «خدای نامه» فارسی تغییر نام داد... و گرنه، فردوسی باید خیلی بیکار بوده باشد که سی سال برای نوشتن یک نامه، وقت صرف کند...

با توضیحات ارائه شده، برگردان (ترجمه) کتاب حماسی و جاودان شاهنامه فردوسی

The Masterpiece or The Legendary Book

می باشد؛ و نه 

Letter of Kings or Book of Kings

خوانندگان این نوشتار، به زبانهایی که آشنایی دارند، و یا در سرزمین هایی که زندگی می کنند، باید توجه کنند، که از همان آدم بی دانش و بی سواد و مغرض انگلیسی گرفته نشده و به المانی و یا فرانسوی و دیگر زبان ها، برگردان شده باشد

نامهای زیبنده در زبان پارسی

آروند = شکوهمند، فر مند

بَرداد = والاتبار، ارجمند

بَرزاد = بزرگ زاده، گرانمایه

بِه آفرید = بهترین آفریده، برجسته

تاجیک = ایرانی آزاده

خروشه = پر شور، خروشان

داب = فر، شکوه

رَتو = سرور، بزرگ

رَسا = خوب، شایسته، برجسته

رَها = آزاد، رسته

ژاویز = جاوید، پاینده

ساویس = گرانمایه، شایسته

سِپند = اندیشه پاک، والا

سینام = والا نام، بزرگ نام

سوشیت = توانا، برگزیده

فَرزان = دانشمند، فیسلوف، با خرد

فَرنوش = فروغ هستی، زیبای کامکار

فوژان = بانگ بلند

کَمند = دلربا، شکارچی

مانا = جاودان، همیشگی

ماندان = پایدار، جاودانه

نیکداد = نژاد خوب، آفریده خوب

نیواد = پُر دل، برجسته

هوفر = با شکوه، والا

یاوند = بزرگ، بزرگزاده

آریانوش = زیبای آریایی

آریانه = با مهر، آریا نژاد

پارتاد = از نژاد جنگجو، دلاور

پَریم = دشت زیبا

کیادخت = دختر پادشاه

گیلزاد = زاده گیلان

نوشاد = شهر زیبا

آرتن = آتشین تن، گیرا

اوتن = زیبا، خوش اندام

بِه اندام = بلند بالا، زیبا تن

بِهرُخ = زیبا، گیرا، خوش چهره

بِهرو = غشنگ، زیبا

دِلبان = نگهبان دل، فریبا

دِلشاد = خرم، شادی بخش

رام تن = مهربان، دلداده

شَهپر = بزرگبال، شکوهمند

شَهرو = گیرا، زیبا

آداک = جای سبز و خرم

بامیک = درخشان، با شکوه

هامن = دشت 

آدا = پاداش مینوی

آیدا = ایزد ماه

اِشتاد = ایزد زن

پَر ماه = همانند ماه

تارا = ستاره، اختر

رانا = فرشته بخشش

روجا = ستاره درخشان

زاور = دلاور، ستاره ناهید

فَریوش = راه بالندگی

ماهبُد = همانند ماه

اَفرند = زیبا، باشکوه

راییکا = دوست داشتنی

فَرناز = ملوس، با ناز

هوداد = نیک آفریده

ایواز = آراسته، پیراسته

تارلا = نگاره، سروده

آوانا = آهنگ شادی

اَرمند = آرام، نرم

اَنوشا = شادی، پاینده

رادنوش = دهشگر زیبا، بخشنده

ژَکا = آرام، آهسته، نرم

مَهشاد = بسیار شاد و خرم

نوشاد = جاوید نام، زنده یاد

وَهنوش = نیک نوش، کامیاب

هوشاد = سرزنده، دلشاد

اَرتا = راست، درست

بیتا = یگانه، بی مانند

دینا = بینش والا

ژَوان = جوان

کارنگ = خوش زبان، خوشگو

وَهداد = داده نیکی، شایسته

آبید = زبانه آتش

آذین = آتشین

اَروس = زیبا، سپید پوش

بِهتاب = درخشنده، پر فروغ

بِهنار= آتش نیک

رَخشا = پر فروغ، درخشان

تارلا = ترانه، سروده

آتوسا = نیک تن، خوش پیکر

ارشین = خوشگل، زیبارو

پَرشاد = سر شاد، خرم

تاتیرا = ستاره تیر، درخشنده

چیستا = دانا، باهوش

نوشیت = فروغ نو

هوپاد = نگهبان نیک

آرتیمز = راست گفتار بزرگ

پانته آ = پایدار، استوار

اَردا = رستگار

بابیک = پدر مهربان

بادوگ = خدایار

بُرزاد = زاده دلاوری، شکوه

تابیگ = درخشان، فروزنده

تیرداد = ایزد تیر

مارات = همانند مرد، پر صلابت

ماهین = ایزد ماه

وَهداد = آفریننده نیکی

ایران

دشمن‌ ديرين‌، ز دو سو، ای شگفت

‌حمله‌ به‌ ما كرد و، غرامت‌ گرفت‌

مام‌ وطن‌، در كف‌ دشمن‌ اسير

ماند و كَسَش‌ نيست‌ به‌ غيرت‌ نصير1

خصم‌ نگويم‌ به‌ تو بد می كند

كان‌ پی آسايش‌ خود می كند

رو كه‌ تويی دشمن‌ «ايران‌»،نه‌ او

بد تويی ای گمره‌ نادان‌!، نه‌ او

زندگی ار گشته‌ در اين‌ مُلك‌ سخت

عدل‌ و امان‌ بسته‌ از اين‌ خطه‌ رخت‌

بی وطنان‌، كيسه‌بران‌،خائنان 

جلوه‌ گران ‌اند، تفاخر كنان‌

الغرض‌، اين‌ كشور دشمن‌ زده

گر همه‌ زندان‌ بود و، غم كده‌

هر چه‌ بود؛ خوب‌ و بدش‌ آن‌ِ ماست‌

ميهن‌ِ ما، مادرِ ما، جان‌ِ ماست‌

حسين‌ پژمان‌ بختياری

1. اشاره‌ به‌ اين‌ بيت‌ «سعدی»:

كنون‌ گر كه‌ خصمان‌ برندم‌ اسيرنباشد

كس‌ از دوستانم‌ نصير

در سوگ گل مریم: اسماعیل خویی

در سوگ گل مریم: استاد محمد نوری

دوشنبه ۱۱ امرداد ۱٣٨۹ - ۲ اوت ۲۰۱۰

مثل صدات،

جان و دلت زیباست.

و

تنها صدات نیست که از ماست.

نه!

تنها صدات نیست که با جانِ ما سخن می گوید

و با دلِ ما آشناست.

خوبی:

امّا

تنها نه در عوالم گلگشت و دشت،

وقتی که، با نوازشِ گلبانگِ مهربانت،

تیمارِ ما می داری:

وَز یادهای خُرّم ِ یار و دیار

در لاله زاِرِ خاطرِ خونین ما

"گلِ مریم" می کاری.

خوبی؛

حتا

وقتی که" در خموشی ی ساحل"

غمگین تر از غروبی.

امّا صدات

--خدایا!--

صدات

که در بافتِ فلزی و ابریشمین خویش

یکی می کند

ژرف وبلند را،

وپرده پرده

می تند

از مایه های بومی ی بیداد وشور

موسیقی ی شبانه ی ما،

یعنی،

آهنگ های میهنی ی گریه خند را.

خنیاگرِ ستمکده ی ما!

شاد آمدی

به غمکده ی ما.

می دانم،

آه،

می دانم

از پیش:

فردا تو نیستی: تو نخواهی بود، این جا

وباز،

باز،

من مانم وجهنم بیدرکجای خویش:

و، بارِ دیگر، از همه سو،

تنهایی ی پر آدم، پر ازدحام،

سرسام،

بیگانگی

که، پشت در ، آماده ست

وانگشت اتهام

از ماشه بر نمی گیرد،

هر چند

امشب، به پاسِ آمدنت، آتش بس داده ست...

وباز، باز،

فردا

کامروزِ دیگری خواهد بود،

و، بارِ دیگر ، از همه سو، بد،

و، بارِ دیگر ، از همه سو، زشت...

امّا

نوش تو باد، جامِ مرا هم پر کن!

امشب،

غنیمتی ست

پنجره ای از نور

که، با بلورِ حنجره ات،

در دلِ سیاهِ دوزخِ ما

وا می شود به سوی بهشت.

اسماعیل خویی

بیدرکجا

چگونگی یافتن آرامشگاه و گور فردوسی توسی

 چگونگی یافتن گور آفریدگار شاهنامه، فردوسی توسی، و بنای آرامشگاه استاد سخن، از زبان ارباب کیخسرو زرشتی در زمان رضا شاه بزرگ

در سال 1926 انجمن آثار ملي تشكيل شد .نخستين اقدام انجمن يافتن قبر حكيم ابوالقاسم فردوسي شاعر ايراني و مايه مباهات ايران بود.اين وظيفه به من محول شد.من به سمت خزانه دار و دبير و ذكاء الملك فروغي نخست وزير به عنوان رئيس انجمن برگزيده شديم..آقايان هرتسفلد آلماني و گودار فرانسوي نيز به عنوان اعضاي افتخاري غير ايراني انجمن منصوب گرديدند.در همين سال به خراسان(محل تولد فردوسي) رفتم كه وظايفم را انجام دهم در آنجا با مقامات عاليرتبه محلي حكومت و از جمله توليت آستان قدس ملاقات كردم. همراه اين آقايان و بسياري ديگر از سرشناسان خراسان به باغ قائم مقام در شهر توس رفتيم كه مي گويند به فردوسي تعلق داشته است. ما در همان جا كار تحقيق خود را آغاز كرديم. شهرتوس در آن زمان چيزي نبود به جز يك منطقه كوچك زراعي با چند باغ و كشاورز.

سفر به توس با اتومبيل بسيار مشكل بود ،جاده اسفالته وجود نداشت و براي رسيدن به خود شهر، با هزار دردسر از ميان زمين هاي زراعتي و نهرها و غيره عبور كرديم. نخست مجبور بوديم از پل «كشف رود» عبور كنيم كه مي گويند فردوسي آرزو داشت پس از دريافت پاداش بابت سرودن اثر حماسي خود شاهنامه آن را بازسازي كند. قبل از ورود به باغ قائم مقام به محل خرابه گنبد مرتفع آجري رفتيم كه گفته مي شود مسجدي بوده كه در دوران خلافت هارون الرشيد و يا پسرش مامون ساخته شده و در زلزله اي ويران گرديده است. قسمتي از بنا و از جمله طاق و گچبري هاي تزييني آن سالم مانده بود.چون مسجد را به مامون نسبت مي دادند،مردمان محل آن را مامونيه مي خواندند.

سرانجام به مقصد خود رسيديم كه باغ مشجر بسيار بزرگي با درختان زردآلو بود. در ناحيه اي از باغ در حاشيه دهكده اسلاميه توجه ما به قطعه زمين خشكي به ارتفاع تقريبا پنج در شش متر جلب شد كه آثاري از دو گور در آن ديده مي شد. تكه هايي از آجر خرد شده و بقايايي از ويرانه دو اتاق خشتي بدون طاق به چشم مي خورد. پس از بحث و گفتگو درباره موقعيت طبيعي و عيني محل كه اينك در پيش روي ما بود، با نمايندگان دو دهكده «اسلاميه» و «رزان» و همچنين كهنسالان محلي كه همراه ما به باغ آمده بودند،اطمينان يافتيم كه بر اساس نشانه هاي موجود همان جا محل قبر فردوسي است. 

اولا طبق كتب تاريخي، باغ فردوسي در حاشيه اسلاميه بوده است. فردوسي را در دهكده نزديكي چون رزان دفن نكردند، چون كه به موجب فتواي رهبران مذهبي او يك مسلمان شناخته نمي شد و فكر مي كردند در شاهنامه به اسلام توهين كرده است. بنابراين جنازه او را به نزد خانواده اش بازپس مي فرستند و دخترش كالبد او را در باغ متعلق به خود فردوسي به خاك مي سپارد. ثانيا مي گويند خرابه هاي دو اتاق خشتي بقاياي آرامگاهي است كه حدود پنجاه یا شصت سال پيش، زماني كه آصف الدوله شيرازي حكومت خراسان را در دست داشته، بنا گرديده است. چند كارشناس فرانسوي به توس آمده بودند و بر اساس شواهد تاريخي كه در دسترسشان قرار گرفته بود اطمينان مي دهند كه ْآنجا به راستي گور فردوسي است. آصف الدوله پس از تاييد آنها دو اتاق خشتي در نزديكي آن محل بنا مي كند كه بعدا ويران مي شود و تا قبل از آن كه ما پيدايش كنيم به صورت خرابه اي متروك بر جاي مي ماند. ثالثا پيرمردان روستاهاي اطراف معتقد بودند كه آنجا قبر فردوسي است و اين حقيقت را سينه به سينه از پدرانشان به ياد دارند. به علاوه گنبد كوچكي كه مي بايست بر روي گور باشد، در يك زلزله خراب و آجرهاي آن پخش و پلا شده بود و ما تكه هاي آن را ملاحظه كرديم.

آن محل را تقريبا به اندازه يك متر خاكبرداري كردند تا آن كه در وسط آن قبري هويدا شد.حالا ديگر كاملا مطمئن شده بوديم.من به تهران بازگشتم و پيدا شدن گور را به انجمن گزارش كردم.همه خوشحال شدند و برنامه هاي مربوط به آرامگاه را تصويب كردند

فردوسی توسی، ستمدیده ترین سخنسرای ایران

استاد توس؛ در بخشی از اثر جاودان خویش می سراید:

چو اين نامور نامه آيد به بُن 

ز من روي كشور شود پر سُخُن

از آن پس نميرم، كه من زنده ام 

كه تخم سخن من پراكنده ام

هر آن كس كه دارد هُش و راي دين 

پس از مرگ، بر من كند آفرين

و ایا براستی چنین شد.. 

در ستمدیده گی فردوسي بزرگ همين بس كه آرامگاه او تا صد سال پيش به درستي شناخته نبود. بيشتر پژوهشها حكايت از درگذشت فردوسي در سال 410قمري بیش از 1000 سال پيش دارند. از آنجا كه فردوسي، بر پایه فتواي رهبران مذهبي و شوربختانه از روي سطحي نگري و خشک اندیشی مردم ایرانی آنروزگار، يك مسلمان شناخته نشد،از خاکسپاری او در گورستان مسلمانان جلوگيري شد ( و چه نیکو نیز انجام شد) و از اين رو، وي در باغ شخصي خودش بخاک سپردند. ماهنامه «ادبستان» به مناسبت بزرگداشت فردوسي گفتگويي با دكتر «عبدالحسين نوايي» انجام داده است كه در مورد وفات فردوسي ايشان مطلب جالبي را بيان مي كنند كه عينا نقل مي شود:" از «فصيحي خوافي» نقل است كه وقتي فردوسي درگذشت، او را در باغ خودش دفن كردند. همه مردم در اندوه غوطه ور بودند، اما امام شهر، «ابوالقاسم گرگاني» به نماز و جنازه حاضر نشد و گفت كه او به مدح گبران و آتش پرستان و اسمار (داستان سرایان) به لايطال عمر گذرانيد. بر چنين كس نماز نكنم.

چون شب درآمد،شيخ بهشت را در خواب ديد و کاخی با عظمت در نظر او آمد به آنجا درشد، سريري از ياقوت ديد، فردوسي بر آنجا نشسته، تاجي بر سر و دواجي در بر، شيخ از خجلت خواست كه بازگردد، فردوسي برخاست و سلام كرد و گفت؛ اي شيخ ،اگر تو بر من نماز نكردي،ايزد تعالي چندين هزار فرشته فرستاد تا بر من نماز كردند و اين مقام، جزاي يك بيت به من دادند:

جهان را، بلندي و پستي توئي

ندانم چه یي، هرچه هستي توئي

و عطار در اسرار نامه اين حكايت را به نظم در آورده و درين معني گفته است:

خطم دادند بر فردوس اعلي

كه فردوسي به فردوس است اولي

خطاب آمد كه اي فردوسي پير

اگر راندت ز پيش آن طوسي پير

پذيرفتم منت تا خوش بخفتي

بدان يك بيت توحيدم كه گفتي

گورگانی ها، همچون خمینی ها، آمدند و رفتند، اما، آنچه ماندگار شد؛ یک جهان سخن نغز و زیبا، و یادگار سراینده اش؛ سخنسرای بی همتا، استاد فردوسی توسی

فرزندان و نواده گان پیکارجوی یزدگرد سوم ساسانی، آرمیده در کشور چین

دکتر تورج دریایی

منابعی که در باره حکومت آخرین شاه ساسانی، «یزدگرد سوم» در دست داریم، همگی بر پایه منابع ساسانی، و به ویژه روایت هایی است؛ که تاریخ نویسان مسلمان، در دو یا سه سده پش از فروپاشی آن سلسله، در باره وی نوشته اند. از این رو آنچه بر یزدگرد سوم و خاندان او پس از دوران پادشاهی اش گذشته است، به تنهایی بر اساس این منابع نمی تواند آگاه کننده باشد. 

مهمترین منبع برای بررسی حکومت یزدگرد سوم، «تاریخ طبری» می باشد که بیشتر متوجه فتوحات اعراب مسلمان در آن زمان است. طبری، در باره یزدگرد سوم می نویسد؛ که در زمان برادر کشی شیرویه، او در استخر پنهان شده بود، و در سال 632 میلادی، در آتشکده آناهیتا تاجگذاری کرد. یزدگرد در زمان به تخت نشستن، بیش از 15 یا 16 سال نداشت. چهار سال بعد جنگ قادسیه و چند سال بعد از آن، جنگ نهاوند، باعث شکست کامل ساسانیان در ایرانشهر شد..... 

در زمانی که گروهی از ایرانیان در مقابل اعراب در نواحی مختلف ایستادگی می کردند و کم کم معلوم می شد که دیگر نمی توان با مهاجمین جنگید، مدارکی وجود دارد که نشان می دهد خاندان ساسان همراه با گروه کثیری از ایرانیان به چین رفتند و با کمک فغفور چین برای آزاد کردن ایرانشهر سعی نمودند. یزدگرد سوم در سال 651 در شرق ایران کشته شد. کشته شدن او به صورت داستانی بازگو شده است که توسط آسیابانی به قتل رسید اما به نظر می رسد که روایت ثعالبی در این که سواران ماهویه به دستور او این شاه را یافتند و یزدگرد را در همان جا با طناب خفه کردند موثق تر می نماید. اما وی، قبل از این فاجعه، تلاش بسیار کرد تا با کمک «فغفور» چین و قوای تازه، ایران را آزاد سازد. از این زمان است که منابع چینی به خصوص «تاریخهای تانگ» به ما در این باره کمک می کنند. در چین، دو کتاب تاریخی مهم وجود دارد یکی «تاریخ جدید تانگ» است و دیگری «تاریخ قدیم تانگ». با این که دو کتاب با یکدیگر تفاوتهایی دارند، اما روایت آزاد ساختن ایرانشهر در آن وجود دارد. این متون را «شاوانز» نزدیک به یک سده پیش به زبان فرانسه ترجمه کرده است. بعلاوه مدارک جدیدتری توسط تاریخدانان چینی ارائه شده است که به آگاهی های ما در این باره می افزاید. همچنین چین شناس ایتالیایی، «فُرته» مطالعات گرانبهایی درباره تاریخ این دوره ارائه داده است.

یزدگرد که در دانشنامه های چینی از او به (issu-ssu/i-ssu-hou) یاد شده است؛ در سال 638 یک گروه را به رهبری mo-se-pan (مرزبان) به چین فرستاد تا از آن دولت کمک بگیرد. «فُرته» نشان داده است که تاریخ این سفر باید 647 باشد ولی قبل از آن زمان نیز در سال 639 یزدگرد گروه دیگری را به آنجا فرستاده بوده است. در میان این گروه دو پسر و سه دختر یزدگرد نیز بودند. در سال658 پیروز (Pi ru-szu) یکی از پسران یزدگرد، از فغفور چین به نام گازنگ (649-683) کمک خواست. پیروز توانست با کمک چینیان در سال 658 ، دولت پارسی (po-szu) (ایرانی) را با پایتخت زرنگ (chi-ling) به وجود بیاورد. این فرصت برای حکومت پیروز همزمان بود با خبر آزاد شدن سیستان از زیر سلطه اعراب. بین سالهای 658 و 663 حکومت دوم ساسانی در سیستان برپا شد. شاید به همین دلیل است که سکه های بسیاری از یزدگرد برای سال بیستم پادشاهی وی (650/651) با ضرب سیستان وجود دارد که به نظر سکه شناسان پس از سال 651 و مرگ یزدگرد ضرب شده اند. این امر ممکن است به آن معنی باشد که پیروز همچنان سکه های ساسانی را به نام پدرش ضرب می کرده است و این، خود نمودار حقانیت آن خاندان و حکومت پیروز در شرق ایرانشهر بوده است.

سکه یزد گرد سوم که پس از مرگ وی بوسیله پسرش در سیستان زده می شد

آرامگاه سرداران و فرزندان یزد گرد سوم ساسانی در چین

بر پایه منبع های منابع چینی، «فغفور گازنگ» در 14 فوریه سال 663 ، «پیروز» را به عنوان حاکم منصوب کرد اما پیروز در سال 673/674 دوباره به دربار فغفور رفت که این موضوع نشان دهنده شکست او از اعراب می باشد.
آیا بین سالهای 658 تا 673 او هنوز با اعراب در جنگ بوده است؟ فقط در سال 673/674 بود که پیروز، سیستان و دومین پادشاهی ساسانی را از دست داد، چون طبق منابع چینی وی از 24 ژوئن 673 تا 11 فوریه 674 در پایتخت فغفور حضور داشته است، ولی او بار دیگر به غرب بازگشت و در سال بعد در 17 ژوئن 675 برای آخرین بار به دربار چین آمد. او توسط «گازنگ» لقب (you wuwei jiangium) که بمعنای «ژنرال گارد جنگی راست» را دریافت داشته بود، که یکی از 16 لقبی بود که در کاخ سلطنتی چین برای بزرگان از آن استفاده می شد.
او در سال 677 دستور داد یک معبد به نام Bosi-si (معبد پارسی) و یا (پارسیگ Bosi) در «شینجان» بسازند. پیروز در سال 678/679 درگذشت. اما خاندان ساسان آرزوی خود را برای آزاد ساختن ایران از دست اعراب از دست نداد. به توصیه ژنرال چینی «پی ژینگجین» (Pei Xingian) به فغفور، پسر پیروز، به نام «نرسه» (ni-nie-che) در تبعید بر تخت شاهنشاهی ایران نشست. «کریستن سن» به اشتباه یا بدون توجه به منابع چینی این تاریخ را 672 میلادی تخمین زده است، ولی «فُرته» آن تاریخ را به تازگی تصحیح کرده است. در اینجا باید گفت که منابع ایرانی نیز سلطنت پیروز را به یاد داشته اند. از او در بخش هیجدهم «بندهش» چنین یاد شده است: {پسر یزدگرد به هندوستان شد، سپاه و گُند آورد، پیش از آمدن به خراسان درگذشت، آن سپاه گُند بیاشفت
در اینجا مقصود از «هندوستان» بدون تردید، تخارستان و آسیای میانه امروزی می باشد. چون بنا به گفته «ابوریحان بیرونی» ساکنان زرتشتی سغد بر این باور بودند که پنجاب و شمال آن و کوههایش یعنی هندوکش به عنوان هند/سند شناسایی می شده است. پسر یزدگرد در چین دفن شد ولی تا امروز مجسمه او، که بمانند دیگر مجسمه ها در این محل بدون سر است، در جلو آرامگاه «گازنگ» وجود دارد و در پشت آن مجسمه این کتیبه نوشته شده است:
you xiaowei da jiangiun jilan Bosi dudu Bosi wang Bilusi
 {پیروز شاه پارس (ایران) ژنرال بزرگ گارد جنگی راست و سپهبد پارس (ایران)}

با توجه به این موضوع باید گفت که نظر زنده یاد «مهرداد بهار» و دیگر افرادی که در یادداشت هایشان که به چنین مضمونی {مدارک تاریخی از گریز او به چین حکایت می کند و ظاهرا کوششی هم برای بازگشت نکرد و عمری به خصب عیش در چین به سر برد} اشاره می کنند؛ نادرست می باشد.
پسر پیروز، «نرسه»، نیز به نوبه خود در سال 679 همراه گروهی سرباز برای آزاد ساختن ایرانشهر به غرب رفت، و در تخارستان به مدت 30 سال با اعراب جنگید. در سال 708/709 به پایتخت چین بازگشت و عنوان ژنرال گارد چپ را دریافت کرد. مجسمه او نیز در همان جایی که مجسمه پدرش هست وجود دارد. او با نام نرسه خدای «داشوئینگ» از پارس مشخص شده است.
اعراب در سال 705 بلخ،در سال 709 بخارا، و در سال 713 سمرقند و فرغانه را تسخیر کردند و پس از آن به پامیر و کشگر راه یافتند و با فرستادن نامه ای از فغفور چین خواستند تسلیم شود. اما تا زمانی که نرسه در شرق بود اعراب نتواستند این مناطق را تسخیر کنند و این نشانه قدرت او و جنگهای سخت و ایستادگی ایرانیان در شرق در مقابل اعراب است